Unha xornada moi movida

Días atrás falabamos do rebumbio que supuxo a visita orgnizada de varios grupos escolares ao xacemento: apareceron, como un diminuto exército de marabillosos tolos invasores, enchérono todo e cambiáronlle a cara ao vello depósito durante unhas horas máxicas. Transformaron venerables ruínas nunha paisaxe xove, alegre e rebuldeira. Un novo comezo para a Gran Dama.

Onte tivemos outro pequeno aluvión de visitas, pero era un público ben diferente: pertencían ao programa de turismo cultural Senior, un sector sempre moi agradecido. Pese á diferencia de idade, esas máis de 100 mulleres e homes, recén chegados de Cataluña e Andalucía, gozaron como as nenas e nenos que un día todos fomos. Tamén demostraron que o modelo de visita que hoxe ofrece o Castro, no que participan, coordinados, o museo, o xacemento e a mesma escavación arqueolóxica, é un produto imbatible e de éxito asegurado. Resumindo: Viladonga, portas abertas para todos os públicos.

  O grupo de Turismo Senior procedente de Sevilla percorre o perímetro da croa

Outros visitantes, estes de Barcelona, xunto á muralla do Sector 2, en proceso de escavación

"Seniors" andaluces contemplando o monumental alxibe e gozando da arqueoloxía en vivo.

De rúas e visitas

Este vindeiro luns 13 comezamos unha nova semana de traballo no castro, e deixamos atrás uns milagreiros días de corpo enxoito, unha illa nesta metereoloxía cambiante que anuncia máis xornadas dominadas pola temida auga do Oeste.

Semana, ata certo punto, tranquila no que ao tempo se refire, pero intensa e dinámica, como sempre, no eido puramente arqueolóxico. Arestora atópase definido, en gran parte, un dos achados máis importantes destas últimas datas: a rúa empedrada que discorre entre o alxibe e a porta Leste, axuntada ás fachadas das pequenas dependencias "pareadas" que un día se acaroaron ao paramento interno da muralla.

Sector 1: aspecto da rúa empedrada situada entre o alxibe e a entrada Leste

A vista deste pavimento pode hoxe non parecer moi impresionante: unha chapacuña pouco trabada feita con placas de lousa, pedrogullo e gravas. Esta  humildade mal entendida é a principal causa de que estas unidades de sinxelos empedrados exteriores foran sistemáticamente ignoradas no tempo das escavacións clásicas, seguramente confundidas con camadas de derrube. Como consecuencia, na maioría dos xacementos castrexos case sempre pasaron desapercibidas. Baixo unha metodoloxía baseada na procura obsesiva de muros e a sobreescavación ata o nivel de rocha nai, non tiñan ningunha oportunidade de sobrevivir, e acabaron perdéndose para sempre. A súa documentación no sector Norleste do castro proporciona unha información valiosísima sobre a topografía orixinal,  o urbanismo e o aspecto real do poboado, ás veces moi distinto de como se manifesta hoxe ante os nosos ollos, silenzosos muros truncados sobre unha colosal rocha descarnada.

O responsable de restauración, o arqueólogo e restaurador Miguel Ángel López Marcos, traballando no Sector 2

Pero, ademáis da escavación, tamén tivemos tempo en Viladonga para outras facetas do traballo arqueolóxico, como a divulgación. Entre os grupos organizados e o goteo constante de visitas, destaca especialmente unha: a que fixeron o pasado venres 10 os recoñecidos arquitectos Celestino García Braña e Isabel Aguirre. Celestino é profesor da ETSA, autor de obras senlleiras, como a rahabilitación e ampliación do Museo de Pontevedra, e membro de número da Real Academia Galega de Belas Artes. Isabel tamén ten un cursus honorum impoñente: directora da Escola Galega da Paisaxe da Fundación Juana de Vega, paisaxista multipremiada polas obras do parque de San Domingos de Bonaval e o Mosteiro de Caveiro e Medalla Castelao 2018, entre outros moitos méritos. Foi un pracer acompañalos na visita ao xacemento e á escavación. As súas preguntas e opinións, agudas e valiosas, acompañadas sempre dun carácter alegre e moi agradecido, poden resumirse nunha  fermosa expresión: paixón pola Historia.

O arquitectos Celestino García Braña e Isabel Aguirre, acompañados da arqueóloga directora da actuación, Yolanda Álvarez, durante a súa visita ao Castro

Vide visitarnos

Arestora seguimos no Sector 2, aí, no mundo das calellas liliput, ese anel que percorre, axuntado ao paramento interior da muralla, a croa da gran raíña, a vella dama da chaira.

Vista do paramento interno da muralla liberado, ao fin, dos derrubes que atuaban o calello

Pero no Castro de Viladonga non escavamos só para nós, os arqueólogos. O proxecto inclúe un plan de divulgación e posta en valor enfocado ao goce da escavación, do  castro e dos excelentes equipamentos didácticos acubillados no viso da súa saia.

Logo de recibir na escavación a alumnas de Castro, Pastoriza, Santiago e Ferrol, abrimos unha nova xeira, á que todas estades convidadas. A xornada inclúe visita guiada ao castro, ao museo e á propia escavación arqueolóxica.

As alumnas do Colexio Plurilinge Emma de Compostela, 1º e 2º de ESO, gozan das salas do Museo de Viladonga logo da visita ao Castro, este pasado 17 de decembro de 2019.

Se vos gusta mergullarvos no pasado, e sodes un grupo organizado (escolar ou non), colgamos aquí as datas nas que temos programadas visitas colectivas para este mes de xaneiro. Podédesvos unir a calquera delas, e nós encantados:

- 10 de xaneiro, venres.

- 15 de xaneiro, mércores.

- 21 de xaneiro, martes.

- 22 de xaneiro , mércores.

E non deixes de ler, porque o mellor ven agora: o Castro de Viladonga ten as súas portas abertas. Veñades sós, en parella, en rebumbio da ESO, ... ou como queirades, os técnicos da escavación e o persoal do museo estaremos listos para gozar xuntos dunha experiencia única.

No caso de grupos resulta imprescindible reservar. Facédeo a través do número 982.870.160, ou do mail museo.viladonga@xunta.es.

Aínda así, tamén existe unha posibilidade de coñecernos antes. Se tes tempo e queres abrir boca, non hai nada como achegarse á nosa web https://viladonga.xunta.gal/es, e seguro que non perdes a visita!!

Branca... e con moita cor

Día e noite, branco e negro, leda e furruñada,... toda a fala cotiá está chea desa loita simbólica, esa dualidade eterna que nos acompañará durante a vida. Pero, como de costume, estes ditos populares agochan algo, ou moito, de razón. Hoxe, ao redor das dez da mañá xélida da chaira, a croa semellaba unha rosca partida, ese fascinante "ying e yang" castrexo, un impoñente lusco e fusco á metade do día.

A actuación do sector Norleste do castro neste solleiro, e fresco, mediodía 

Volver a Viladonga foi o mellor presente deste Nadal que se vai, rápido como un esquío. E teñen que crerme: non hai nada como a arqueoloxía de campo, pero este foi un día dos que lembraremos moito tempo. Friaxe, néboa, luz, e as pedras vivas sempre esperando. 

Espectacular "lusco e fusco" de sol e xiada na croa do castro

O que nos dá sentido

Non vai con segundas, pero arestora lembro ese dito, tan levado, sobre as visitas da rapazada ás escavacións arqueolóxicas: "isto é o que dá sentido ao noso traballo", diciamos sempre. Unha frase mítica, unha lenda urbana, parte do noso folclore contemporáneo, pero.. canta razón ten!

Este martes pasado foi un "día oasis" na escavación, curiosamente non choveu. Anticipando o centeo de primavera, agromaron ducias de diminutos sabios na croa do castro. E, como quen non quere a cousa, encheron de vida toda Viladonga, a vella dama da chaira.

Alumnas do Colexio Plurilingüe Emma, de Santiago, no obradoiro arqueolóxico

Catro centros escolares e máis de 120 alumnas, naquela mañá fría e clara, construíron un escenario novo. Foi un ir e vir: veñen os de primaria? estes son os teus? chegaron os de Ferrol? Semellaba unha diminuta "tramoya" milanesa: estabamos todos detrás do pano e moi, moi apurados.

Espectacular a visita do CEIP " O Salvador" da Pastoriza, Lugo: Primeiro e segundo de Primaria 

Pero o Museo e o Castro son moi grandes. Indo e vindo, entre os monicreques de Kukas e o taller arqueolóxico no Castro, aquelas 120 rapazas demostraron que os xacementos arqueolóxicos son depósitos que demandan a berros ser usados, espazos útiles e divertidos, o libro de nosa memoria.

.

Outro marabilloso espazo

Non é un parruliño feo, e, posiblemente, tampouco lle prestamos a atención que merece, envorcados aí, no fantástico sector Noreste, pero a actuación deste ano tamén contempla traballos noutra zona do Castro. Trátase do chamado Sector 2, un área duns 50 m2 da muralla da croa. Neste mesmo punto, en febreiro do ano que remata, os impenitentes temporais daquelas datas provocaron un derrumbe parcial do seu paramento interno. O obxectivo da intervención, xa que logo, é consolidar e restaurar toda esa cortina defensiva.

Aspecto xeral da escavación do Sector 2 da muralla da croa

Para elo, e como primeiro paso, estamos procedendo á escavación da parte superior da cerca, acompañada dun control e dun rexistro estratigráfico que nos permita achegarnos máis ao seu sistema construtivo orixinal. E as cousas marchan ben. Ademáis de documentar varios retoques contemporáneos ad hoc e mesmo algunha puntual consolidación de urxencia, levada a cabo, seguramente, a finais dos anos 70 ou inicios dos 80 do século pasado, todo parece indicar que existen moitas posibilidades de que aquí tamén apareza unha escaleira ou sistema de acceso á rolda superior, arestora cegado.

A parte superior da muralla en proceso de escavación

E, por último, unha pequena reflexión. As murallas de Viladonga, o auténtico ADN deste depósito arqueolóxico soberbio, parecen eternas, pero non o son. O monumental valo da croa, contido por paramentos "a seco", dotado dun especial magnetismo e visualmente impresionante, é, con todo, un xigante cos pés de barro. Non hai dúbida de que merecía mellor sorte da que tivo ata o de agora, pero, sobre todo, pide mimos e continuas atencións, precisamente as que recibe estes días chuviosos e grises.

Sube á muralla

Xa desde mozo nunca me cuadraba esa imaxe tradicional da muralla castrexa vista desde dentro, albiscada desde o mesmo poboado. Era unha foto desoladora, melancólica e aburridísima, un monótono telón de fondo sen vida nin cor.

E nada máis lonxe da realidade histórica. A escavación meticulosa dos sistemas defensivos sacou á luz un mundo novo: no castro, rodeando o núcleo de casas, había múltiples escaleiras e pasais que accedían ao adarve, esquecendo ese falso tapiz monócromo para convertelo na "gran avenida de circunvalación" do asentamento. Algo parecido a un antigo "periférico" que rodeaba ese espazo singular,  ateigado de pequenas construcións, apeguñadas unhas ás outras, e cruzado caóticamente por un milleiro de calellas liliputienses. Nese bastidor, para nós tan extraño, e á vez tan impoñente, o camiño de rolda era o único lugar posible dende o que dexergar un horizonte diáfano: os pavillóns lonxanos dos galaicos lucenses.

 

Esta semana, ademáis da choiva, que en Viladonga xa é unha rutina, tivemos unha nova importante: unha escaleira de tesoura, tamén chamada de dobre tiro, que tanto nos lembra a que descubrimos no Castro de Baroña naquel lembrado 2015, o ano en que me convertín en Aquiles.

E non hai rosca que se precie sen cereixa confitada que a coroe. Observen na outra imaxe ese extraordinario paramento de lousa, a carta de natureza dun talento construtivo extraordinario.